KỶ PHẦN THỪA KẾ LÀ GÌ? CÁCH XÁC ĐỊNH NHƯ THẾ NÀO?

Mỗi cá nhân đều có quyền được lập di chúc để định đoạt tài sản của mình, để lại tài sản thừa kế cho người thừa kế theo pháp luật. Pháp luật hiện nay đã quy định cụ thể hai hình thức thừa kế là thừa kế theo di chúc và thừa kế theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên trên thực tế chúng ta vẫn thường hay bắt gặp thuật ngữ “Kỷ phần thừa kế” ở một số văn bản do người dân tự lập (nhất là thời gian trước năm 1990) như “Văn bản phân chia kỷ phần thừa kế”, “Đơn kiện đòi kỷ phần thừa kế”.v.v… mà pháp luật hiện nay chưa đưa vào quy định một cách rõ ràng. Bài viết sau sẽ giải đáp tất cả các vấn đề liên quan đến Kỷ phần thừa kế.

1. Kỷ phần thừa kế là gì?

Kỷ phần thừa kế được hiểu đơn giản là phần thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc, mà tuân theo quy định của pháp luật. Tức là mặc dù trong bản di chúc thể hiện những người này không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó nhưng nếu họ thuộc đối tượng thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc thì họ vẫn được hưởng di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật. Cụ thể, Bộ Luật Dân sự năm 2015 tại Điều 644 đã quy định về vấn đề này như sau:

“Điều 644. Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc

1. Những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó:

a) Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng;

b) Con thành niên mà không có khả năng lao động.

2. Quy định tại khoản 1 Điều này không áp dụng đối với người từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 620 hoặc họ là những người không có quyền hưởng di sản theo quy định tại khoản 1 Điều 621 của Bộ luật này.”

2. Cách xác định kỷ phần thừa kế

Quy định tại Điều 644 BLDS 2015 được đặt ra nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân. Như vậy, theo quy định trên, để hưởng thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc cần đáp ứng đủ những điều kiện sau:

Đầu tiên, người thừa kế phải thuộc hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con chưa thành niên hoặc đã thành niên mà không có khả năng lao động.

Thứ hai, nội dung di chúc thể hiện người lập di chúc không muốn cho họ hưởng di sản thừa kế hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba của một suất  nếu di sản được chia theo pháp luật. 

Thứ ba, họ không thuộc trường hợp từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 620 Bộ luật dân sự, cụ thể như sau:

“1. Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.

2. Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết.

3. Việc từ chối nhận di sản phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản.”

Thứ tư, họ không thuộc trường hợp không có quyền hưởng di sản thừa kế theo quy định tại Khoản 1 Điều 621 BLDS 2015, bao gồm:

“a) Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc về hành vi ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản, xâm phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người đó;

b) Người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản;

c) Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ phần di sản mà người thừa kế đó có quyền hưởng;

d) Người có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản người để lại di sản trong việc lập di chúc; giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc, hủy di chúc, che giấu di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản.”