PHÁP NHÂN LÀ GÌ? ĐIỀU KIỆN ĐỂ CÓ TƯ CÁCH PHÁP NHÂN THEO QUY ĐỊNH?

1. Pháp nhân là gì?
Theo quy định tại Điều 74 Bộ luật dân sự năm 2015 thì:
Điều 74. Pháp nhân
1. Một tổ chức được công nhận là pháp nhân khi có đủ các điều kiện sau đây:
a) Được thành lập theo quy định của Bộ luật này, luật khác có liên quan;
b) Có cơ cấu tổ chức theo quy định tại Điều 83 của Bộ luật này;
c) Có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình;
d) Nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập.
2. Mọi cá nhân, pháp nhân đều có quyền thành lập pháp nhân, trừ trường hợp luật có quy định khác.
Không có một định nghĩa cụ thể nào nói rằng Pháp nhân là gì, nhưng thông qua các điều kiện về pháp nhân tại quy định trên thì ta có thể hiểu cơ bản về pháp nhân như sau: Pháp nhân là một chủ thể pháp luật, là tổ chức thống nhất, hợp pháp, có tài sản riêng và có tư cách pháp lý độc lập, có thể tham gia vào các hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội… theo quy định của pháp luật. Đây là một khái niệm trong luật học dùng để phân biệt với thể nhân (cá nhân) và các tổ chức khác. 
 Nếu một tổ chức có “tư cách pháp nhân” thì tổ chức đó có đầy đủ quyền và nghĩa vụ của một pháp nhân mà luật đã quy định.
Ví dụ về pháp nhân: Công ty TNHH, Công ty cổ phần là những tổ chức có tư cách pháp nhân.
Ví dụ về tổ chức được thành lập nhưng không phải là pháp nhân: Doanh nghiệp tư nhân.
2. Điều kiện để có tư cách pháp nhân theo quy định?
Để có tư cách pháp nhân thì một doanh nghiệp tổ chức phải đáp ứng đủ đầy đủ 4 điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều 74 Bộ luật dân sự năm 2015 như sau: (1) Được thành lập hợp pháp; (2) Có cơ cấu tổ chức chặt chẽ; (3) Có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó; (4) Nhân danh mình tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập. Cụ thể, phần tiếp theo bài viết xin làm rõ hơn các điều kiện để có tư cách pháp nhân.
2.1. Pháp nhân phải được thành lập hợp pháp:
Pháp nhân là một tổ chức, đã là một tổ chức thì phải được thành lập theo đúng quy định của pháp luật, được cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập hoặc cho phép thành lập. Theo Điều 82 Bộ luật dân sự năm 2015 thì việc thành lập đăng ký pháp nhân được quy định như sau:
Điều 82. Thành lập, đăng ký pháp nhân
1. Pháp nhân được thành lập theo sáng kiến của cá nhân, pháp nhân hoặc theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
2. Đăng ký pháp nhân bao gồm đăng ký thành lập, đăng ký thay đổi và đăng ký khác theo quy định của pháp luật.
3. Việc đăng ký pháp nhân phải được công bố công khai.
Trên cơ sở mục đích, nhiệm vụ, chức năng của một tổ chức mà Nhà nước bằng công cụ là pháp luật công nhận tổ chức đó là pháp nhân thông qua các hình thức: Cơ quan có thẩm quyền thành lập, cho phép thành lập, đăng kí hoặc công nhận thành lập. Tính hợp pháp của pháp nhân giúp pháp nhân đó tham gia các quan hệ pháp luật và tồn tại dưới sự kiểm soát, đảm bảo của Nhà nước nhằm phù hợp với ý chí của Nhà nước đó. Do đó, tổ chức thành lập không hợp pháp thì không được coi là pháp nhân, tổ chức đó được công nhận là có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận thành lập.
2.2. Pháp nhân phải có cơ cấu tổ chức chặt chẽ:
Theo Điều 83 Bộ luật dân sự 2015, pháp nhân phải là một tổ chức có cơ cấu quản lý chặt chẽ:
Điều 83. Cơ cấu tổ chức của pháp nhân
1. Pháp nhân phải có cơ quan điều hành. Tổ chức, nhiệm vụ và quyền hạn của cơ quan điều hành của pháp nhân được quy định trong điều lệ của pháp nhân hoặc trong quyết định thành lập pháp nhân.
2. Pháp nhân có cơ quan khác theo quyết định của pháp nhân hoặc theo quy định của pháp luật.
Qua quy định trên, có thể thấy pháp nhân phải có cơ quan điều hành theo quy định của pháp luật. Pháp nhân là một tổ chức bao gồm nhiều cá nhân có cùng chung mục đích, lợi ích… chứ không phải một cá nhân đơn lẻ và để tổ chức này có thể hoạt động một cách ổn định, hiệu quả đồng thời thống nhất mục tiêu, thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ của pháp nhân cần phải có một cơ quan điều hành. Tùy vào từng loại hình mà pháp nhân sẽ chọn cơ quan điều hành tương ứng. Tổ chức, nhiệm vụ và quyền hạn của cơ quan điều hành của pháp nhân được quy định trong điều lệ của pháp nhân hoặc trong quyết định thành lập pháp nhân.
2.3. Pháp nhân phải có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó:
Để được xem là tổ chức có tư cách pháp nhân, khi tham gia vào các quan hệ dân sự như hợp đồng mua bán, hợp đồng thuê tài sản… thì tổ chức đó phải có tài sản độc lập của mình. Việc có tài sản độc lập bảo đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ của pháp nhân, chịu trách nhiệm bằng chính tài sản của mình. Tài sản của pháp nhân được hình thành từ nhiều nguồn tài sản bao gồm: tài sản do thành viên của pháp nhân đóng góp, tài sản mà pháp nhân được xác lập quyền sở hữu theo quy định của Bộ luật này, luật khác có liên quan. Vì thế mà tài sản của pháp nhân cần phải độc lập, tách bạch với tài sản riêng của từng thành viên, tài sản này phải thuộc quyền sở hữu tuyệt đối của pháp nhân.
Trên cơ sở tài sản độc lập, thì tổ chức để được xem là có tư cách pháp nhân phải chịu trách nhiệm bằng tài sản riêng của mình. Pháp nhân phải tham gia vào các quan hệ dân sự (quan hệ tài sản, nhân thân) như một chủ thể độc lập, và phải chịu trách nhiệm với những hành vi do pháp nhân xác lập trong quá trình hoạt động của mình.
2.4. Pháp nhân nhân danh mình tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập:
Điều kiện này xuất phát từ việc tách bạch tài sản (tài sản độc lập) với các cá nhân, tổ chức khác. Với sự độc lập về tài sản thì pháp nhân có thể tự mình thực hiện quyền và nghĩa vụ phát sinh từ quan hệ đó. Lấy danh nghĩa của pháp nhân tham gia các hoạt động như giao dịch, ký kết hợp đồng… Đồng thời trong quan hệ của pháp luật tố tụng thì pháp nhân còn tham gia với tư cách là nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan trước tòa án, trọng tài và các quyền và nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật.